संबाददाता: यमन राईडोने
इतिहासकै कालो दिन
उत्पिडनमा परेको बर्ग
र ,समुदायको चेतनामाथि
परसस्कृतिको बज्रपातले
कम्मर मर्काए पनि
आखिरीमा एक दिन “दूध र पानी ”
“पानी र दूध “फरक पर्नेछ ।
त्यो दिन निकै मूल्य चुकाउनु पर्नेछ,
बिषलाई अमृत भनी पिलाउने
यहाँ धेरै लासहरु आज छन् ।
दलदले राजनीतिका लागि
आदिम पुर्खाजन्य चिनारी नै बन्धकीमा परेको छ ।
ख्याली, बिर्जे, राम्दल, फर्सिन र सिसार यहाँ रोएका छन् ।
त्यही दिनको पर्खाईमा
सत्तिससाल झै ठिङ्ग उभिएको ।
श्रीखण्ड झै बनमा
अल्प बोट भएर उभिरहेको छ ।
सतिससाल र शृखण्डको आयु नाप्ने यन्त्रहरु
उतिबेला खिया लाग्नेछन् ।
आँखामा रतन्धोका चेप्रा
त्यतिबेला लागिसकेको हुनेछ ।
गल्ती र गल्लिमा कराउनु बाहेक
उहिताका सबै
यहाँ गुमिसक्ने निश्चयभाबी छन् ।
बर्तमानको जोशको झोक्का
इतिहासले मुल्यांकन गर्दा,
निकैपछि पर्नेछ ।
आज ब्रह्माण्ड जित्ने फुईहरु !
भोलि तालुमा हात राखेर
शोकमा डुबुल्की मार्नेछन् ।
बर्तमानको सोख उतिबेला
इतिहासमा गलपासो हुनेछन् ।
समय कुर्नु छ ।
कुर्नु बाहेक अरु
बर्तमानमा केही छैन ।
हास र बकुल्लोको दुईबथानभित्र
कागको प्रबेशले पनि
निकै चर्चा कमाएका छन् ।
हास , बकुल्लो र काग
आफैमा बिमेलको पन्छी हुन् ।
जुनबेला पनि हुल
उछुट्टिएर उड्न सक्छ्न ।
इतिहासको कठघराको साबिती बयानले,
फरक कित्ता बनाएको पक्का हुनेछन ।
पहिचान र अस्तित्वको खोजी आफैबाट गर्न सक्दछ ।
पेवा र मौलिक
सस्कृतिभित्र आज कोकतेल बनाएका छन् ।
सप्तरङी फूल देखाएर
पितृ र प्रकृति थानदेउलाई
कृतिम तिथिमा
न्वाङीलाई खोया बनाएका छन् ।
तीन हजार अघि बर्ष फरक
बर्तमानमा पनि फरक नै छन् ।
शब्दमा एक बनाउने नाममा
इतिहासको चिरलिलाम पारेका छन् ।
छदमरुपको एकतामा पहिचान र अस्तित्वलाई
ओठे मौलिकताको ललिपप देखाएका छन् ।
भाषिक अल्पतामा बल नपाउदा
एकताको साईनोले कृतिमपन थपेका छन् ।
एक सन्देशमा निसन्देश हुनु
बर्तमान एकतामा क्रमभङग नै हो ।
आफैमा नक्कली साईनोका जिन टासिए झै,
टासिएर आउन केही बेर लाग्दैन ।
हिजो पनि नटासिएरै छुट्टिएको थियो ।
आज फेरि नटासिएको नै छ
पुन फेरि टासिनु पू्र्खामा भिजिल्यान्ते पक्का छ ।
त्यो ताका इतिहासको घडिले बताउनेछ ।
कोदोको पिठो चामलको हो भन्न सकिन्न ।
मैथिली “दोनवार र थारुदलुवार” लाई
सस्कृति डोनेको हो भन्न सकिन्न ।
किन कि अरुको थाङ्ना उठाउदा,
आफ्नै लगौटिको इझार
खुस्किएको चाला छैन ।
सरम र लाज आफ्नो छोप्न नसक्ने लोचनले
रङगमन्चमा कुर्लिएको काम छैन ।
अनेकताको एकताको “दनुवार शब्द” एउटै हो भन्ने भाष्य प्रयोगले,
फरक इतिहास धरोहरको डोने जातिसमुदाय एउटै दनुवार हो भन्न सकिदै सकिँदैन ।
एकता गर्ने झुण्डले
अहिले जिते पनि भोलि हार पक्का छ ।
भोलिफेरी किरणउषासङै उदाएको सपनहरु
२४ घण्टा नबित्दै मध्यरातको निशाले
गाजिसक्ने निश्चित छ ।
रात र दिनको परिभाषा नै फरक छ ।
त्यसैले ,
परसस्कृतिको जरा डोनेको
चिहानबाट अबस्य निस्कनेछ ।
त्यसैले त आज यो चिहान
बन्धकीमा राख्नेहरुको मलामी छन् ।
पुर्खाको चिहान नै बन्धकीमा बाढ्नेले
भोलि आफै खरानी बन्नुपर्छ भन्ने बिर्सिएका छन् ।
आफ्ना पृथक र प्रथाजनित डोने सस्कार र सस्कृती
डढेलो लगाएका छन् ।
पुर्खाको इतिहासको बिरासतले नभुल्ने
अस्तिव र जातीय साख लिलाम गर्दै
बिक्रिका एकताका स्टलहरु स्टन्ट गर्दै ,
थरको महलमा लेखिएको “दनुवार शब्दमा” ट्याउकाजीहरु बोक्रेध्वास फिजाएका छन ।
थाहा नपाएका लाटोकोशेरो र हुट्टिट्याउहरुले
उत्तानो परि आकाश थामे झै सोच्ने समुदायका मनुवाहरु
गोयबल्स शैलेमा,
तीन जातजातिको “दनुवारथर ” कित्ताकालाई
जागरण समितिको राजनीतिले एकता हुनुपर्छ भन्ने ध्वास पिट्दै छन् ।
मैथिल जाति दोनबार भाषा र थरुवा “नेमान”मा मिलाएका किन छन् ? !
अल्पसंख्यक भन्दै बृहत् मासमा
फरक सास्कृतिक अनुहार मिसाएका किन मिसाएका छन् ?!
सुगुरको आन्द्रा दुने र जनै जप्ने बिच
जातिय एकता गरेको हो भन्ने भ्रम पारेका छन् ।
घुङी र गङगटो खाने कुरा मिल्यो भन्दै,
थारुदलुवार एउटै भनेकै आधारमा ।
दनुवार स्वीकार गरेकै आधारमा
कठैबरा मेरा जातिका ल्याप्छे मानसिकता !
आज बन्धकी जागरण समिती एन्जिओमा ?
मातृभाषाको डोने शब्दलाई चिर लिलामी गर्दै
बेमानपनको नशामा बर्तमानपिढिले
परसस्कृतिको अन्तरजातीय नेमानले घर गरेको छ।
पहिचानको साखको आधार शिबिरमा
धमिराहरुका ताती लागेका छन् ।
मौलिक सस्कृतिको सत्तिस साल र शृखण्डलाई
बिस्तारै खादैछ ।
मैथिल दोनवार र थरुवादल्वारजनको सस्कृतिले
बिचौलियापनको भुमिका खेलेका छन् ।
डोने मातृभाषी र पुर्खौली भाषामा
एकै खलकका कुलङार आफै आफै बनी
दुनियामा एकताको ध्वास दिदैछन् ।
आफ्नो र अर्काको मौलिक सास्कृतिक पदचाप चिन्न नसक्ने
स्वाठे राजनीति गर्नेलाई एकमतमा दनुवार चाहिएको छ !
पुर्खा र जिन नश्ललाई एउटै हो भन्ने छुट कसैलाई छैन ।
मातृभाषा र फरक मौलिक सस्कार सस्कृतिलाई यहाँ,
एउटै हो भन्ने छुट कसैलाई छैन ।
डोने पुर्खाको रितिरिवाजलाई
“दनुवारथर शब्द एकतामा खरानी बनाएको छ ।
फरक जातीय “मिथक र मौलिकसस्कृति
सौदाबाजीको रङ्गमंच बनाएका छन् ।
शाश्वत पहिचान र अस्तित्व
दुनको डोने(राईदनुवार)को आदिबासी पहिचानमा
नागासाकी र हिरोसिमामा
बम खसाईए झै खसाईएका छन ।
डोने जनजातिको नैसर्गिक सस्कृतिको चक्लाबन्दीमा
छदमभेषको परसस्क्रती नेमानले डोने मौलिकताको खरानी बनाएको छ ।
